Wstęp
Wieruszkorumieniak winny (Entocybe vinacea) to interesujący gatunek grzybów, który należy do rodziny dzwonkówkowatych (Entolomataceae). Jego historia sięga XVIII wieku, gdy po raz pierwszy został opisany przez włoskiego przyrodnika Giovanni Antonio Scopoli. Od tego czasu przeszedł wiele zmian w klasyfikacji oraz w nazewnictwie. W artykule tym przybliżymy nie tylko systematykę i morfologię wieruszkorumieniaka winnego, ale także jego występowanie oraz siedliska, które preferuje.
Systematyka i nazewnictwo
Wieruszkorumieniak winny należy do rzędu Agaricales oraz typu Basidiomycota. Po raz pierwszy opisany został w 1772 roku, kiedy to Giovanni Antonio Scopoli nadał mu nazwę Agaricus vinaceus. Wciąż zmieniająca się klasyfikacja grzybów doprowadziła do jego przeniesienia do rodzaju Entocybe. W 2011 roku nową nazwę nadali mu T.J. Baroni, David Lee Largent oraz Valérie Hofstetter, co miało na celu ujednolicenie nomenklatury w obrębie tej grupy grzybów.
W związku z przeniesieniem gatunku do rodzaju Entocybe, polska nazwa dzwonkówka winna okazała się nieadekwatna, gdyż nie była spójna z nową nomenklaturą naukową. Dlatego w 2025 roku Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała nową nazwę – wieruszkorumieniak winny. Taki krok ma na celu zapewnienie większej przejrzystości i jednoznaczności w odniesieniu do tego gatunku.
Morfologia wieruszkorumieniaka winnego
Kapelusz
Kapelusz wieruszkorumieniaka winnego osiąga średnicę od 2 do 4 cm. Na początku jest wypukły, z lekko zagłębionym środkiem oraz podwiniętym brzegiem. Powierzchnia kapelusza może być naga lub pokryta nieco filcowatym środkiem i charakteryzuje się błyszczącym wyglądem. Jest to grzyb higrofaniczny, co oznacza, że zmienia swoje właściwości w zależności od wilgotności otoczenia. W stanie wilgotnym kapelusz jest półprzezroczysty i prążkowany jedynie na brzegu lub do dwóch trzecich promienia.
Kolor kapelusza jest rogowobrązowy z ciemniejszym brązowym środkiem, często szarobrązowy lub czerwonobrązowy. W stanie suchym staje się znacznie jaśniejszy.
Blaszki
Blaszki grzyba są liczne, wynoszące od 20 do 25, a w wyjątkowych przypadkach nawet do 40, z dodatkowymi blaszeczkami o długości od 1 do 3 mm. Są średnio gęste, przyrośnięte lub lekko zbiegające na trzonie. Ich szerokość może wynosić do 5 mm, a kolor początkowo jest szary, z czasem nabierają różowego odcienia. Krawędzie blaszek są równe lub lekko ząbkowane i mają tę samą barwę co reszta struktury.
Trzon
Trzon wieruszkorumieniaka winnego ma wysokość od 2,7 do 6 cm oraz grubość od 0,15 do 0,3 cm. Jest pełny i cylindryczny lub może być lekko wygięty ze zwężającą się podstawą. Niektóre osobniki mogą być prawie zakorzenione w podłożu. Powierzchnia trzonu jest szara na szczycie i żółtawa ku dołowi, nagie i gładkie lub pokryte drobnymi srebrzystymi włókienkami; u podstawy trzonu znajduje się biały kutner.
Miąższ
Miąższ kapelusza jest cienko-błoniasty, natomiast w trzonie jest krucho-włóknisty. Jego kolor odpowiada barwie powierzchni grzyba, z wyjątkiem centralnej części trzonu, która jest nieco jaśniejsza. Ważną cechą wieruszkorumieniaka winnego jest brak wyraźnego zapachu i smaku.
Cechy mikroskopowe
Mikroskopowo wieruszkorumieniak winny charakteryzuje się zarodnikami o wymiarach od 6,5 do 9 µm długości i od 5,5 do 7,5 µm szerokości. Mają one kształt wielokątny oraz cienkie ściany. Podstawki grzyba są czterozarodnikowe i osiągają długość od 25 do 40 µm oraz szerokość od 8 do 12,5 µm. Cystydy są nieobecne.
Skórka kapelusza ma typ cutis z przejściami w ixocutis i składa się z cylindrycznych strzępek o szerokości od 2 do 5 µm ułożonych promieniście. W skórce kapelusza oraz górnej części trzonu obecny jest brązowy pigment.
Występowanie i siedlisko
Wieruszkorumieniak winny występuje głównie w Ameryce Północnej oraz Europie. W Europie Zachodniej nie jest rzadkim gatunkiem grzyba, a jego obecność została potwierdzona także w Polsce przez B. Gierczyka oraz innych badaczy w 2018 roku.
Grzyb ten preferuje tereny piaszczyste i kwaśne gleby, często spotykany jest na wrzosowiskach oraz terenach trawiastych. Zazwyczaj rośnie pojedynczo lub w niewielkich grupach. Jako gatunek naziemny prawdopodobnie tworzy mikoryzę z korzeniami roślin.
Zakończenie
Wieruszkorumieniak winny to fascynujący przedstawiciel dzwonkówkowatych, który zasługuje na uwagę zarówno mykologów jak i miłośników przyrody. Jego unikalne cechy morfologiczne oraz specyficzne siedliska czynią go interesującym obiektem badań naukowych oraz obserwacji terenowych. Dzięki star
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).