Wstęp

Kościół Matki Bożej Anielskiej i klasztor franciszkanów w Grodnie to ważny zabytek architektury oraz duchowości, który ma swoje korzenie w XVII wieku. Położony na lewym brzegu rzeki Niemen, obiekt ten nie tylko pełnił funkcję sakralną, ale również był miejscem, które odzwierciedlało burzliwe dzieje regionu. Fundowany przez Eustachego Kurcza i jego żonę Zuzannę z Tyszkiewiczów, kompleks klasztorny przeszedł wiele transformacji, które były wynikiem zarówno lokalnych wydarzeń historycznych, jak i zmian w samym Kościele katolickim. Zespół ten stanowi znakomity przykład architektury sakralnej I Rzeczypospolitej oraz świadectwo obecności franciszkanów w tym rejonie.

Fundacja i budowa

Fundacja klasztoru miała miejsce w latach 30. XVII wieku, kiedy to starosta upicki Eustachy Kurcz postanowił zbudować drewniany klasztor na planie czworoboku. W 1635 roku powstał przy nim niewielki kościółek pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej. Mimo że klasztor został obrabowany podczas najazdu wojsk moskiewskich w latach 1659-1661, nie uległ zniszczeniu, co pozwoliło na kontynuację prac budowlanych. W drugiej połowie lat 60. zaczęto wznosić murowany kościół, który miał zastąpić pierwotny drewniany obiekt.

Budowa nowej świątyni trwała przez kilka dziesięcioleci. Choć prezbiterium i zakrystia zostały ukończone do 1675 roku, dalsze prace nad korpusem kościoła uległy spowolnieniu. Dopiero w 1700 roku ukończono budowę fasady. W ważnym momencie historii kościoła, w 1744 roku ustanowiono parafię, a dwa lata później biskup inflancki Józef Dominik Puzyna dokonał konsekracji świątyni. Kolejnym krokiem była budowa dzwonnicy w stylu związanym z warszawskim Bauamtem, która została ukończona w latach 1749–1750.

Architektura kościoła

Kościół Matki Bożej Anielskiej to przykład barokowej architektury sakralnej z charakterystycznymi elementami stylu późnobarokowego. Dwukondygnacyjny ołtarz główny z lat 1694-1697 dedykowany jest Matce Bożej Anielskiej i zawiera liczne bogato zdobione detale. Na dolnej kondygnacji znajduje się tabernakulum, a powyżej przedstawiona jest scena koronacji Matki Bożej otoczona aniołami. W górnej części ołtarza umieszczono scenę stygmatyzacji św. Franciszka z Asyżu.

Wnętrze kościoła charakteryzuje się sklepieniem krzyżowym nawy głównej oraz kolebkowym na naw bocznych. Oprócz ołtarza głównego, w nawach bocznych znajdują się murowane ołtarze z rzeźbami pochodzącymi z wcześniejszych lat. Rokokowa ambona sprzed 1736 roku ozdobiona jest rzeźbami czterech Ewangelistów oraz baldachimem zwieńczonym figurą św. Michała Archanioła.

Kościół posiada także marmurową posadzkę, pod którą kryją się grobowce franciszkanów oraz donatorów kościoła. Konfesjonały i ławki również mają swoje korzenie w XVIII wieku, co podkreśla długą historię miejsca i jego znaczenie dla lokalnej społeczności.

Kościół i klasztor w XIX-XX wieku

W XIX wieku sytuacja klasztoru uległa znacznym zmianom. W 1813 roku obiekt został przekształcony na skład amunicji, co przyczyniło się do jego dalszej degradacji. Po pożarze przytułku dla bezdomnych w 1832 roku oraz po upadku powstania styczniowego w 1864 roku kompleks franciszkański stał się miejscem rosyjskiego więzienia dla polskich księży i zakonników represjonowanych za działalność patriotyczną.

Pomimo tych trudności, klasztor przeżywał także momenty odnowy. W latach 1877-1878 ojciec Celestyn Steckiewicz przeprowadził remont dachu oraz fasady kościoła, co pozwoliło na dalsze użytkowanie świątyni. Zakup nowych organów przez księdza I. Głowackiego w 1884 roku był kolejnym krokiem ku odnowie duchowej tego miejsca.

W okresie międzywojennym Grodno było miejscem działalności św. Maksymiliana Kolbego, który rozwijał tutaj działalność duszpasterską oraz wydawniczą. Jego obecność wpisała się na stałe w dzieje klasztoru, a po II wojnie światowej franciszkanie zostali zmuszeni do opuszczenia swojego zakonu przez reżim komunistyczny.

Czasy najnowsze

Po zakończeniu II wojny światowej sytuacja klasztoru była bardzo trudna. Pozostały przy kościele jedynie nieliczni franciszkanie, którzy musieli zmagać się z nową rzeczywistością polityczną i społeczną Białorusi. W ciągu kolejnych lat wiele wysiłku wkładano w utrzymanie kościoła oraz organizację życia parafialnego.

W 1989 roku franciszkanie powrócili do Grodna i na nowo podjęli opiekę nad swoją wspólnotą oraz kościołem. Od tamtej pory miejsce to stało się znów ważnym punktem duchowym dla wiernych z Grodna i okolic. Ważnym momentem było również oddanie do użytku nowej kaplicy adoracji w 2020 roku, która została poświęcona słudze Bożemu o. Józefowi Melchiorowi Fordonowi.

Współczesne życie parafialne koncentruje się wokół sakramentów oraz różnorodnych inicjatyw duszpasterskich, co sprawia, że Kościół Matki Bożej Anielskiej pozostaje istotnym ośrodkiem religijnym

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).