Kultura organizacyjna
Kultura organizacyjna to termin, który stał się kluczowym pojęciem w obszarze zarządzania oraz psychologii organizacyjnej. Oznacza on złożony zestaw wspólnych przekonań, wartości, norm, zachowań oraz praktyk, które definiują sposób funkcjonowania i interakcji wewnątrz danej organizacji. Można powiedzieć, że kultura organizacyjna jest swoistym „charakterem” organizacji, kształtowanym przez jej historię, tradycje oraz zasoby ludzkie. W niniejszym artykule przyjrzymy się definicjom kultury organizacyjnej, czynnikom wpływającym na jej kształt oraz różnym typom kultur organizacyjnych.
Definicje kultury organizacyjnej
W literaturze przedmiotu istnieje wiele definicji kultury organizacyjnej. Stephen P. Robbins definiuje ją jako „system znaczeń przyjmowanych przez członków organizacji, odróżniający tę organizację od innych”. Z kolei E. Schein podkreśla, że kultura to „całość fundamentalnych założeń, które dana grupa wymyśliła, odkryła lub stworzyła, ucząc się adaptacji do środowiska i integracji wewnętrznej”.
Warto również zwrócić uwagę na definicję autorstwa L.W. Rue i P.G. Holland, którzy opisują kulturę organizacyjną jako „zbiór wierzeń i przekonań szerzących się w firmie, dotyczących tego, jak prowadzić interesy, jak powinni zachowywać się pracownicy i jak powinni być traktowani”. E. Piętkiewicz i S. Kałużny dodają do tego aspekt „właściwego klimatu organizacyjnego i sposobu zarządzania”.
R. Deshapande i R. Parasuraman zwracają uwagę na niepisane zasady, które „wypełniają lukę między tym, co napisane a tym co się rzeczywiście dzieje”, co podkreśla znaczenie tzw. „miękkich” aspektów kultury w organizacji. Z kolei L.J. Mullins wskazuje na zespół wartości i tradycji jako istotę wszystkiego, co się robi i myśli w danej instytucji.
Czynniki wpływające na kulturę organizacyjną
Amerykańska psycholog C. Anderson zidentyfikowała cztery główne elementy wpływające na kulturę organizacyjną, które można podzielić na czynniki ekologiczne, skumulowane cechy zespołu, system społeczny instytucji oraz system normatywny.
Czynniki ekologiczne
Pierwszym z elementów są czynniki ekologiczne, które obejmują zarówno zewnętrzne otoczenie instytucji, jak i jej wnętrze. Zewnętrzne otoczenie wpływa na klimat instytucji – inny będzie on w stylowym budynku z tradycjami, a inny w nowoczesnym biurze usytuowanym w blokowisku. W przypadku czynników wewnętrznych istotne są takie aspekty jak architektura budynku, estetyka przestrzeni czy jakość używanego sprzętu.
Skumulowane cechy zespołu
Kolejnym ważnym czynnikiem są skumulowane cechy zespołu pracowników. Obejmują one takie aspekty jak płeć, wiek czy doświadczenie zawodowe pracowników. Na przykład w instytucji z przewagą jednej płci można zaobserwować różnice w sposobie zarządzania oraz komunikacji wewnętrznej – kobiety często potrafią lepiej rozwiązywać konflikty dzięki swojej emocjonalności i komunikatywności.
Wiek pracowników również ma znaczenie; starsi pracownicy mogą być bardziej oporni na zmiany oraz wprowadzanie nowych technologii niż młodsze pokolenia. Różnice generacyjne również wpływają na dynamikę pracy – dzisiejsi dwudziestolatkowie mają inne podejście do pracy niż ich rówieśnicy sprzed kilku dekad.
System społeczny instytucji
System społeczny instytucji obejmuje strukturę organizacyjną oraz sposoby podejmowania decyzji. Różne typy struktur (np. hierarchiczne lub płaskie) mają różny wpływ na przepływ informacji wewnątrz firmy. Nadmiar szczebli hierarchicznych może ograniczać swobodną wymianę informacji między pracownikami.
Sposoby podejmowania decyzji także mają znaczący wpływ na kulturę organizacyjną – w niektórych instytucjach decyzje podejmuje wyłącznie dyrektor, podczas gdy w innych uprawnienia są bardziej delegowane, co sprzyja większej autonomii pracowników.
System normatywny
Ostatnim istotnym czynnikiem jest system normatywny instytucji, który odnosi się do obowiązujących reguł i zasad (zarówno pisanych, jak i niepisanych) oraz systemu wartości promowanego przez daną organizację. System znaczeń wiąże się ściśle z systemem wartości – różne instytucje kładą nacisk na różne elementy w zależności od swojego charakteru.
Dla przykładu w szkołach kluczowym aspektem jest rozwój dziecka, podczas gdy w policji – zapewnienie bezpieczeństwa. To ostatnie pojęcie również może mieć różne interpretacje i znaczenia w zależności od kontekstu społecznego.
Typy kultury organizacyjnej
Kultura organizacyjna może przybierać różne formy, co sprawia, że rozróżniamy kilka typów kultur w ramach różnych instytucji. Na przykład Elliott Jacques wyróżnia kultury oparte na hierarchii oraz te bardziej egalitarne. Geert Hofstede natomiast zwraca uwagę na różnice kulturowe między krajami i ich wpływ na sposób funkcjonowania firm globalnych.
W praktyce możemy mówić o kulturze innowacyjnej, która ceni kreatywność i elastyczność; kulturze kontrolnej skupiającej się na procedurach i regulacjach; kulturze współpracy promującej zespołowe podejście do pracy; a także kulturze wyników koncentrującej się na osiągnięciu konkretnych celów.
Zakończenie
Kultura organizacyjna jest kluczowym elementem funkcjonowania każdej instytucji. Jej zrozumienie pozwala nie tylko lepiej zarządzać zespołem pracowników, ale także efektywnie reagować na zmiany zachodzące w otoczeniu biznes
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).