Wstęp
Legion Ukraiński, znany również pod kryptonimem „Berg-Bauern Hilfe” (BBH), był ukraińską formacją wojskową, która powstała w wyniku porozumienia Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) z niemiecką Abwehrą. Działając po stronie III Rzeszy podczas agresji Niemiec i ZSRR na Polskę w 1939 roku, Legion miał na celu wsparcie antypolskiej dywersji w Małopolsce Wschodniej. Mimo początkowych planów, Legion nie wziął udziału w walkach, a jego działalność ograniczała się do służby pomocniczej. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie historii oraz organizacji Legionu Ukraińskiego w kontekście II wojny światowej oraz stosunków polsko-ukraińskich.
Utworzenie i organizacja Legionu
Po upadku Ukrainy Karpackiej, część siczowców zdołała uciec przed niewolą wegierską i znaleźć schronienie za granicą. OUN wspierała ich poprzez utworzenie obozów szkoleniowych, w tym jednego w Bratysławie oraz kolejnych w Alpach i na terenie Austrii. Władze niemieckie wyraziły zgodę na stworzenie ukraińskiego batalionu wojskowego, co miało być realizowane pod nadzorem Abwehry.
W czerwcu 1939 roku, po nawiązaniu kontaktów pomiędzy OUN a Abwehrą, zapadła decyzja o formowaniu oddziału. Legion miał liczyć około 250 żołnierzy i wkrótce podjął szkolenie w miejscowości Saubersdorf w Austrii. Jego dowództwo objął Roman Suszko, a polityczną opiekę nad jednostką sprawował dr Jarosław Baranowśkyj. Szkolenie Legionu zakończono 21 sierpnia 1939 roku.
Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów dążyła do dalszej rozbudowy Legionu, co spotkało się z poparciem Abwehry, ale sprzeciwem ze strony Oberkommando der Wehrmacht. Ostatecznie los Legionu został przesądzony na konferencji w Jełowej we wrześniu 1939 roku.
Szkolenie i uzbrojenie
Szkolenie Legionu obejmowało również kursantów szkoły junackiej, a jego liczebność wzrosła do około 300 osób. W momencie rozpoczęcia działań wojennych planowano wykorzystanie jednostki do działań specjalnych oraz utworzenia baz dla oddziałów partyzanckich na terenach ukraińskich.
Jednakże władze niemieckie nie były pewne dalszych kroków wobec Legionu. Z dniem 23 sierpnia 1939 roku podpisano porozumienie z ZSRR, co skutkowało zakazem wzniecania powstania przez OUN. Wkrótce potem Legion został przekształcony w jednostkę pomocniczą.
Podczas szkolenia żołnierze byli początkowo wyposażeni w mundury gwardii kanclerza Austrii Kurta Schuschnigga. Krótko przed wybuchem wojny otrzymali umundurowanie Wehrmachtu bez odznak, co miało ułatwić ich integrację z niemieckimi siłami zbrojnymi.
Działania bojowe Legionu
Legion Ukraiński rozpoczął swoje działania jako część niemieckiej inwazji na Polskę 1 września 1939 roku. Jego zadaniem było wspieranie operacji wojskowych na tyłach przeciwnika oraz prowadzenie działań dywersyjnych. Po zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną, Legion został wycofany do Krosna i Zakopanego, gdzie mieściła się ukraińska szkoła policyjna.
Podczas swoich działań Legion dokonał kilku ataków na polskie garnizony i niewielkie oddziały Wojska Polskiego. W raportach wskazywano na zdobycie znacznych ilości uzbrojenia, takich jak armaty, karabiny maszynowe oraz granaty. Jednakże ostatecznie Legion został rozwiązany po agresji ZSRR na Polskę, co oznaczało zakończenie jego misji.
Przemiany po rozwiązaniu Legionu
Po rozwiązaniu Legionu jego członkowie zostali skierowani do różnych formacji paramilitarnych działających pod auspicjami niemieckimi. Wiele osób zasiliło szeregi Werkschutzu – straży przemysłowej odpowiedzialnej za ochranianie zajętych przez Niemców zakładów przemysłowych. Inni legioniści zaciągnęli się do straży kolejowej Bahnschutz oraz policji pomocniczej Hilfspolizei.
Część byłych członków Legionu weszła również w skład ukraińskich batalionów „Nachtigall” i „Roland”, które uczestniczyły w początkowej fazie ataku Niemiec na ZSRR w 1941 roku. To wskazuje na ciągłość militarnego zaangażowania ukraińskich nacjonalistów pod niemieckim dowództwem nawet po formalnym rozwiązaniu Legionu Ukraińskiego.
Zakończenie
Legion Ukraiński stanowi ważny element historii ukraińskich nacjonalistów podczas II wojny światowej oraz ich relacji z III Rzeszą. Choć pierwotnie miał spełniać rolę aktywnego uczestnika walk z Polską, ostatecznie jego działalność ograniczyła się do roli pomocniczej i organizacyjnej. Mimo to doświadczenia zdobyte przez legionistów miały wpływ na późniejsze formacje militarne ukraińskich nacjonalistów oraz ich dalsze losy podczas wojny.
Historia Legionu Ukraińskiego jest przykładem skomplikowanych relacji między narodami podczas konfliktów zbrojnych oraz zmieniających się sojuszy politycznych. Dziś jest to temat ważny dla badań nad historią Ukrainy i jej miejsca w europejskim kontekście II wojny światowej.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).