Mitreum w Londynie – Wprowadzenie
Mitreum w Londynie to rzymska świątynia poświęcona bogu Mitrze, której pozostałości zostały odkryte w 1954 roku w Walbrook, na terenie City of London. Jest to jeden z najważniejszych przykładów mitraizmu – kultu, który rozprzestrzenił się w Rzymie w I wieku n.e. i zyskał popularność przez następne 300 lat w całym imperium. Obecnie, po dwukrotnej rekonstrukcji i przeniesieniu, mitreum znajduje się w podziemiach gmachu europejskiej centrali agencji prasowej Bloomberg i jest udostępnione dla zwiedzających. W artykule tym przyjrzymy się historii tego niezwykłego miejsca, jego archeologicznym odkryciom oraz architekturze.
Historia Mitreum
Kult perskiego boga Mitry, znany jako mitraizm, rozpoczął swoją ekspansję w Rzymie w I wieku n.e. Jego zwolennicy wierzyli, że Mitra zabił byka w jaskini, co stało się kluczowym motywem do budowy podziemnych świątyń. Mitreum londyńskie powstało na początku III wieku n.e., około roku 240, na wschodnim brzegu rzeki Walbrook. Przypuszcza się, że jego lokalizacja mogła być związana z prywatnym ogrodem pobliskiego domu.
Wkrótce po wzniesieniu budowla zaczęła popadać w ruinę i już na początku IV wieku została opuszczona. Mimo prób odbudowy przez czcicieli Bachusa, świątynia straciła znaczenie i została porzucona. Z biegiem lat materiał budowlany był demontowany przez mieszkańców Londynu, a pozostałości mitreum zostały zasypane pod warstwami ziemi. W XX wieku poziom ulicy znacznie wzrósł i obecnie znajduje się prawie 7 metrów nad rzymskimi ulicami z III wieku.
Odkrycia archeologiczne
Pierwsze fragmenty wyposażenia mitreum zaczęto znajdować podczas prac budowlanych już w XIX wieku. W 1889 roku odkryto trzy istotne artefakty: pozostałości rzeźby znanej jako „bóstwo wodne”, rzeźbę przedstawiającą „Geniusza” oraz relief ukazujący scenę tauroktonii – moment, gdy Mitra zabija byka.
Jednak największe odkrycie miało miejsce w 1954 roku, kiedy to podczas prac archeologicznych prowadzonych przez walijskich archeologów W.F. Grimes’a i Audrey Williams wydobyto pięć kolejnych marmurowych fragmentów rzeźb. Wśród nich znalazły się posągi Merkurego oraz bogów Serapisa i Minerwy, a także fragment ręki trzymającej sztylet. Kulminacyjnym momentem było odnalezienie głowy posągu Mitry, co potwierdziło lokalizację mitreum.
Odkrycie to wzbudziło ogromne zainteresowanie mediów i społeczeństwa, co zaowocowało decyzją o otwarciu terenu wykopalisk dla publiczności wieczorami. Niestety, plany dotyczące budowy biurowca na tym terenie doprowadziły do konieczności przeniesienia ruin. Prace rekonstrukcyjne przeprowadzono w latach 1961-1962.
Rekonstrukcja mitreum
Rekonstrukcja mitreum przeprowadzona w latach 60. XX wieku nie była konsultowana z archeologami, co wpłynęło na jej jakość i dokładność wykonania. Została usytuowana przy Queen Victoria Street, około 100 metrów od pierwotnej lokalizacji. Użyto tam nowoczesnych materiałów budowlanych, co jeszcze bardziej podważało autentyczność tej rekonstrukcji.
W 2007 roku ta rekonstrukcja uzyskała status zabytku. Kolejna zmiana miała miejsce w 2010 roku, kiedy teren oryginalnej świątyni nabyła agencja prasowa Bloomberg. Plany obejmowały rozebranie wcześniejszej rekonstrukcji oraz przeniesienie ruin bliżej ich oryginalnej lokalizacji.
W wyniku prac przeprowadzonych przez zespół archeologów z Museum of London Archaeology, ruiny mitreum zostały ponownie uwzględnione w nowej konstrukcji budynku Bloomberg. Nowa wersja mitreum została otwarta dla zwiedzających w 2017 roku i dziś stanowi ważny punkt turystyczny oraz edukacyjny miasta.
Architektura Mitreum
Mitreum londyńskie wyróżnia się swoim unikalnym stylem architektonicznym. Budowla została zaprojektowana na planie prostokąta z ciosanych kamieni oraz cegieł i dachówek. Oprócz tego była większa niż typowe mitreum; jej główna część miała długość 18 metrów i szerokość 8 metrów, co pozwalało pomieścić około 30 osób jednocześnie.
Wnętrze świątyni nie miało okien i musiało być oświetlane lampami olejnymi, co tworzyło mroczny i tajemniczy klimat sprzyjający kultowi Mitry. Wschodnia część budowli zawierała narteks, natomiast zachodnia część kończyła się apsydą z podwyższeniem dla posągu Mitry.
Nawa główna była oddzielona od naw bocznych ścianami podtrzymywanymi przez siedem kolumn po obu stronach. Siedem kolumn mogło symbolizować siedem stopni wtajemniczenia kultu Mitry. Podłoga nawy była wyłożona drewnianymi deskami, co dodatkowo podkreślało elegancję tej rzymskiej świątyni.
Zakończenie
Mitreum w Londynie to nie tylko przykład niezwykle interesującej architektury rzymskiej, ale również ważna część historii kultu religijnego starożytnego Rzymu. Odkrycia archeologiczne związane z tym miejscem pozwalają nam lepiej zrozumieć wierzenia i praktyki ludzi żyjących w czasach rzymskich oraz ich wpływ na kulturę współczesną.
Dzięki staraniom archeologów oraz współczesnych instytucji kulturalnych udało się zachować tę historyczną przestrzeń dla przyszłych pokoleń oraz umożliwić zwiedz
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).